spot_img

Bezpośredni okres poapostolski (II-III w.)

o. Alberto Meouchi

Historia Kościoła maronickiego zaczyna się, mówiąc właściwie, od obecności pierwszych chrześcijan, a konkretnie od przybycia Apostoła Piotra (I wiek) do Antiochii, aby po Zesłaniu Ducha Świętego założyć wspólnotę wiary. Księga Dziejów Apostolskich zawiera pewne kluczowe momenty jego powstania, które jednak, jako wspólne dla całego Kościoła katolickiego, pozostają niezauważone jako elementy historyczne Kościoła maronickiego, ale które, ściśle rzecz biorąc, są częścią jego historii.

Aby nakreślić jej historię i przedstawić ją z odpowiednią zwięzłością, podzielimy ją na sześć okresów – i to bardzo krótkich – jej życia:

1. Okres apostolski (I w.).

Bezpośredni okres poapostolski (II-III w.).

Okres ten charakteryzował się, obok gwałtownych prześladowań, powstaniem licznych herezji. Być może to drugie było bardziej niebezpieczne, ponieważ zamiast szkodzić Kościołowi od zewnątrz, czyniło to od wewnątrz. Wielu konwertytów na chrześcijaństwo zaczęło wygłaszać opinie sprzeczne z dogmatami objawionymi przez Chrystusa – być może bez złej woli, ale błędne – powodując wielki zamęt w umysłach ludzi, zwłaszcza że samo chrześcijaństwo było jeszcze stosunkowo nowe, a jego doktryna nie była jeszcze dobrze zdefiniowana (Downey, 1961).

Wśród pierwszych herezji, które pojawiły się w Antiochii, były: nikolaityzm, doketyzm, marcjonizm i gnostycyzm, z takimi postaciami jak Mikołaj z Antiochii (niezależnie od tego, czy był prozelitą z Antiochii, czy też nie, jednym z siedmiu diakonów [por. Dzieje Apostolskie 6:5]; uważamy, że nim nie był, ale że wykorzystywał prestiż swojego imienia, aby zdobyć zwolenników), Szymon Mag z Samarii [por. Dzieje Apostolskie 8:9-13], Menander z Antiochii, Saturninus z Antiochii, Cerdon z Syrii, Bazylides z Aleksandrii, Marcion z Sinope i inni.

Jeśli chodzi o prześladowania, które wybuchły w II wieku, to szczególne znaczenie w Antiochii miało prześladowanie za cesarza rzymskiego Marka Ulpiusza Trajana († 117). Według kroniki Malalasa (VI w. VI), przyczyna prześladowań mogła być dwojaka: a) albo dlatego, że cesarz był tak rozwścieczony przeciwko św. Ignacemu z Antiochii, ponieważ według Trajana Ignacy użył wobec niego niewłaściwych słów; b) albo dlatego, że Trajan obwiniał chrześcijan za trzęsienie ziemi, które miało miejsce w Antiochii (13 grudnia 115 r.), ponieważ sam Malalas wspomina, że poganie przypisali katastrofę “θεομηνία” (theomenia, i. e. “znak gniewu Bożego”) z powodu wizyty Trajana w Antiochii (por. Euzebiusz, Historia kościelna 3, 36), najwyraźniej tak rozwścieczyło to Trajana, że rozpoczął prześladowanie chrześcijan, którzy dali poganom powód do takiego myślenia, a pierwszą ofiarą tego antychrześcijańskiego wybuchu był zwierzchnik wspólnoty, biskup Ignacy, oraz, ku zaskoczeniu wszystkich, własna córka Trajana, nawrócona na chrześcijaństwo, św. Drolides z Antiochii († ok. 116) (por. Jan Chryzostom, Laud. S. Mart. Drosidis: PG 50, 683-694).

Z tego prześladowania, które doprowadziło do męczeńskiej śmierci św. Ignacego z Antiochii, można wyciągnąć pewne ważne informacje dotyczące początków Kościoła maronickiego. Podczas podróży z Antiochii do Rzymu, przechodząc przez Azję Mniejszą, w czasie aresztowania w celu poniesienia męczeństwa w Koloseum, św. Ignacy napisał siedem listów. W jednym z nich, jak zauważyliśmy powyżej, nadaje Kościołowi przymiotnik “katolicki” i żywo opisuje życie chrześcijańskie, podkreślając wielkość Eucharystii. W innym podaje opis hierarchicznej struktury Kościoła: wyjaśnia trzy porządki sakramentu święceń (monarchia biskupia, prezbiterat i diakonat) i wzywa świeckich do wierności im. Jest to bardzo interesujące, ponieważ zmienia “czytanie” urzędów kościelnych, ponieważ w tamtych czasach mówiono zwykle o “prorokach i nauczycielach” (por. Dz 13:1) lub o “apostołach, prorokach, doktorach, thaumaturgach…” (por. 1 Kor 12:28). Wprowadzenie tego języka u św. Ignacego ma ogromne znaczenie, ponieważ wyjaśnia hierarchię kościelną. Dla duchowości maronickiej język ten został zilustrowany w Maronickim Krzyżu Patriarchalnym (tj. krzyżu z pionowym słupem i trzema poziomymi poprzeczkami reprezentującymi episkopat, prezbiterat i diakonat). Listy te są jakby testamentem doktrynalnym, który Ignacy chciał pozostawić, aby jego wierni w Antiochii nigdy nie zapomnieli.

Kolejnym aspektem maronickim, który ma swoje korzenie w św. Ignacym z Antiochii, jest jego tradycja muzyczna. Silny akcent poetycki w jego pismach i liczne odniesienia do chorału jako części boskiej liturgii świadczą o naturalnej skłonności św. Ignacego do muzyki. Według późniejszej tradycji, to św. Ignacy z Antiochii wprowadził do Kościoła śpiew antyfonalny, który do dziś jest żywy w liturgii maronickiej; istnieje nawet legenda, że to sami aniołowie nauczyli św. Ignacego tej formy śpiewu (według Mojżesza bar Kepha, ok. 813-903 r. n.e.). Chociaż ta tradycja muzyczna jest rzeczywiście odziedziczona po synagogach żydowskich, to legenda ta pokazuje rolę, jaką odegrał św. Ignacy w rozwoju muzyki w kościele, która przeniknęła nie tylko do maronitów, ale do wszystkich kościołów.

Niewiele wiadomo o okresie bezpośrednio po męczeńskiej śmierci św. Ignacego. Jego następcą był Heron (ok. 116- ok. 128 n.e.), a po nim Korneliusz (ok. 128- ok. 142 n.e.). Wydaje się, że działalność gnostycka odniosła znaczny sukces, więc może to tłumaczyć brak źródeł w pierwszych trzech czwartych II wieku (Downey, 1961). W tym czasie nastąpił silny wpływ elementów żydowskich na doktrynę chrześcijańską rozwijającą się w Antiochii, co odegrało bardzo ważną rolę w sposobie rozwoju metody egzegetycznej w teologii syryjskiej. Silna obecność Żydów przystępujących do chrześcijaństwa w Antiochii była prawdopodobnie wynikiem miażdżącej porażki Hadriana w buncie Szymona Bar Kojby w Palestynie (132-135 AD).

Za czasów Marka Aureliusza (161-180 r. n.e.) chrześcijanie cierpieli wielkie prześladowania, a biskupami Antiochii, którzy stawili czoła tym prześladowaniom, byli Eros (ok. 142- ok. 169 r. n.e., następca Korneliusza) i Teofil (ok. 169-188 r. n.e.), ale nie mamy wystarczających informacji o tych prześladowaniach. W tych dusznych czasach rozróżnienie między ortodoksją a herezją, między judaizmem a chrześcijaństwem, nie było we wszystkich punktach bardzo wyraźne, ale rozróżnienie istniało, choć nie odruchowo, być może z powodu samych prześladowań; i dlatego w liturgii chrześcijańskiej znajdujemy wiele elementów żydowskich, a w heretyckim odpowiedniku wiele elementów ortodoksyjnych. Widać to w Ad Autolycum Teofila, jedynym zachowanym piśmie tego biskupa Antiochii, w którym pojawia się apologia wiary chrześcijańskiej, ale jest ona przedstawiona, nawet jeśli racjonalnie, to w sposób fragmentaryczny i bez rozróżnienia różnic między wiarą chrześcijańską a filozofią hellenistyczną. Wkład Teofila w rozwój historii chrześcijaństwa w kościele w Antiochii był bardzo ważny. Rzeczywiście, był pierwszym apologetą, który użył terminu “Trójca Święta”, mówiąc o boskości, tak głęboko zakorzenionej w liturgii maronickiej, i tym, który powiedział, że ewangeliści byli “natchnieni przez Ducha Świętego”, a Ewangelie i listy św. Pawła są “Słowem Bożym”, stałymi wyrażeniami w liturgii maronickiej aż do dnia dzisiejszego.

Następcą Teofila był Maksymin (ok. 188 – ok. 198/199 n.e.), o którym wiadomo tylko tyle, że brał udział w kontrowersjach dotyczących terminu Wielkanocy. Maronici poszli za jego opinią, zrównując datę z tą zaproponowaną przez papieża z Rzymu. Następnie w biskupstwie w Antiochii pojawił się zagorzały Serapion (ok. 198/199- ok. 211 r. n.e.), który napisał wiele listów (zaginionych, ale cytowanych przez Euzebiusza w Historii Kościoła, V, 19. VI, 12), w których zajmował się kwestiami heretyckimi przeciwko montanizmowi i doketyzmowi oraz ostrzegał, że apokryficzna Ewangelia Piotra jest doketycka, a zatem niekanoniczna. A w jednym ze swoich listów zajmuje się chrześcijanami, którzy wpadli w judaizm.
Historia wspólnoty chrześcijańskiej w Edessie za czasów biskupstwa Serapiona daje nam wyobrażenie o wpływach Antiochii wśród chrześcijan rozproszonych w całej Syrii. Edessa nie była miastem hellenistycznym, jak Antiochia, ale mówiono tam po aramejsku i dominowała kultura syryjska. W tym czasie w biskupstwie przebywał Palut (ok. 200 r.), trzeci biskup Edessy, prawdopodobnie mianowany i wyświęcony na biskupa na ten urząd przez samego Serapiona (Cureton, 1864). W tym okresie Lucjusz Septymiusz Sewerus (146-211 n.e.) wydał edykt zabraniający nawracania Żydów na chrześcijaństwo, co najwyraźniej doprowadziło do męczeństwa wielu żydowskich konwertytów na chrześcijaństwo. Po śmierci Serapiona biskupem Antiochii został Asklepiades (ok. 211- ok. 217/218 n.e.), którego współcześni i on sam uważali za wyznawcę wiary (czyli krok przed męczeństwem).

Po Asklepiadesie na biskupstwie w Antiochii zastąpili go Filemon (ok. 217/218- ok. 230/231), Zebinus (ok. 231- ok. 238) i Babilonas (ok. 238- ok. 250), ten ostatni zginął jako męczennik podczas prześladowań za Decjusza (ok. 201-251). 201-251), a szeroko rozpowszechnione są legendy o jego kłótniach z cesarzem Filipem Arabskim († 249), któremu zabronił wstępu do kościołów w Antiochii za to, że zamordował jego poprzednika, cesarza Gordiana III († 244). Potem przyszedł Fabiusz (ok. 250/251-ok. 252), a następnie Demetriusz (ok. 252-ok. 260/261 AD), który dostał się do niewoli perskiej i nie mógł pozostać w Antiochii. Po jego śmierci następcą został Paweł I z Samosaty (ok. 260/261- ok. 268 AD). W tej długiej sukcesji biskupów kościół w Antiochii stopniowo przekształcał się w wierny kościół. Ten aspekt wierności będzie mocno zakorzeniony w mentalności maronitów, jak zobaczymy później. Ważne było, aby wytrwać przy Chrystusie, do końca, w Jego Kościele. Tak więc, gdy Demetriusz został zmuszony przez niewolę do nieobecności fizycznej w Antiochii, duchowieństwo i świeccy nie uzurpowali sobie prawa do jego miejsca, ale byli całkowicie lojalni wobec swojego biskupa, który zmarł na wygnaniu. Istnieją przesłanki, że w czasie wygnania swoich biskupów lub w czasie wakatu były one chronione przez biskupstwo w Tarsie (np. u Euzebiusza, Historia Kościoła, VI, 46.3; VII, 30.2).

Wraz z przybyciem Pawła I z Samosaty pojawia się również ciekawe zjawisko, które odzwierciedla osobowość maronitów. Był biskupem o rozpustnym życiu i doczesnych interesach, zaangażowanym w politykę. Równocześnie z biskupem sprawował urząd procurator ducenarius (tj. dyrektora finansów miasta; termin ducenarius wskazuje, że miał pensję w wysokości co najmniej 200 000 sestercji). Do tego jego doktryna była bardzo heterodoksyjna: podkreślając boską jedność, zaprzeczał Trójcy Świętej i boskości Chrystusa, czym utorował drogę do rozprzestrzenienia się arianizmu. Wierni kościoła w Antiochii, nie zważając na to, zachowali lojalność wobec swojego hierarchy i zamiast mu się przeciwstawić, zwołali synod, aby nie zlekceważyć prawowitej władzy Pawła z Samosaty, i w porozumieniu z biskupem Rzymu zdymisjonowali Pawła. Jego następcą został biskup Domnus (ok. 268- ok. 271/272 n.e.), który cierpiał z powodu napiętej sytuacji rządzenia przez trzy lata pod ciężarem Pawła z Samosaty i jego zwolenników, a następnie biskup Timaeus (ok. 271/271- ok. 279-80). Ten instytucjonalny charakter i szacunek dla autorytetów jest jednym z dziedzictw, które Kościół maronicki otrzymał od swoich początków i które zachował w nienaruszonym stanie do dziś.

Wybrane dla Ciebie

spot_img

Święty ojciec Szarbel Machluf został patronem fundacji na mocy dekretu opata zakonu oraz przeora Sanktuarium św. Szarbela (klasztor św. Marona w Annai) z dnia 28 maja 2019 r.

spot_img
- Komunikaty -spot_img
- Zamów online przez nasz formularz - spot_img
- Modlimy się za Ciebie! -spot_img
- Wesprzyj nas -spot_img

Wiadomości